Tłusty czwartek. Skąd to święto i tradycja jedzenia pączków?

Tłusty czwartek, podobnie jak większość tradycyjnych i ludowych świąt, wiąże się z kalendarzem religijnym – przypada zawsze w ostatni czwartek przed Wielkim Postem. Obchody tłustego czwartku mają jednak charakter najzupełniej świecki, o czym świadczą m.in. stosy pączków i faworków, pochłanianych tego dnia
Zdjęcie z artykułu: Tłusty czwartek. Skąd to święto i tradycja jedzenia pączków?
Tłusty czwartek. Skąd to święto i tradycja jedzenia pączków?źródło:Photos.com

Tłusty czwartek wg opisów znamienitego polskiego krajoznawcy i folklorysty Zygmunta Glogera, jest „dniem uprzywilejowanym u Polaków do biesiad zapustnych, na których muszą być u możniejszych pączki i chrust, czyli faworki, chruścik, a u ludu reczuchy, pampuchy”. Tradycja ta jest więc bez wątpienia stara. Jak bardzo stara?

Skąd się wzięła tradycja tłustego czwartku?

Doszukując się konotacji w odleglejszych kulturach, tradycja tłustego czwartku sięga nawet czasów starożytnych, kiedy to w Rzymie bawiono się hucznie ku czci nadchodzącej wiosny i żegnając zimę. Wtedy ucztowano głównie z tłustymi mięsiwami, popijanymi suto alkoholem. Ale w tym czasie zajadano również specyficzne pączki, robione z ciasta chlebowego. Nie były one słodkie, a nadziewane słoniną.

Tłusty czwartek w tradycji polskiej był pierwszym dniem ostatniego tygodnia karnawału. A był to tydzień specjalny. Okres ten zwany był Zapustami lub Mięsopustami – bo w Wielkim Poście mięso znikało z polskich stołów. Wcześniej i tak dni pełne karnawałowej zabawy, kuligów i potyczek, a przed Popielcem przybierały jeszcze na sile. Wedle tradycji wszystkie powinny się skończyć w Środę Popielcową, czyli tzw. Popielcem, Podkoziołkiem lub zwaną w XVIII w. Wstępną, podobnie jak kolejne następujące po niej dni, czyli np. Wstępny Czwartek.

.. Jak usmażyć pączki? Sprawdzone przepisy i porady

W Wielkopolsce z tłustym czwartkiem związany był zwyczaj Pomyjki. Mówił on, że kto nie będzie mył naczyń, pomagał przy stole, gotować potraw, ten nie będzie się cieszył zdrowiem przez cały kolejny rok. Według innego przesądu, znanego już szerzej w kraju, ten kto nie zje ani jednego pączka w tłusty czwartek, temu przez cały rok nie będzie się powodzić.

Pewną odmianą  zabaw związanych z tłustym czwartkiem był znany wyłącznie w Krakowie tzw. comber. W tłusty czwartek przekupki najmowały muzykantów, znosiły jadła i trunków, zajmowały środek rynku lub dużą ulicę, zwykle znajdowały największe błoto i zaczynały tańczyć zaciągając do zabawy mężczyzn. Część biedoty godziła się na to mając w perspektywie wypitkę i pełny żołądek. Bogatsi – często wykupywali się takiej „przyjemności”. Jak głosi legenda, sama nazwa comber (combrowy czwartek) pochodzi od nazwiska wójta Krakowa, który poważnie ograniczał handel na rynku. Stąd nie cieszył się poważaniem i sympatią handlarek. W każdą rocznicę jego śmierci (w tłusty czwartek) przekupki świętowały więc tryumf handlu na rynku. Inne źródła podają, że zabawa ta odbywała się już około roku 1600, nosząc nazwę „babski comber”.

Tłusty czwartek: słów kilka o pączkach

Staropolskie przysłowie głosi: „Powiedział mi Bartek, że dziś tłusty czwartek, a Bartkowa uwierzyła, dobrych pączków nasmażyła”. Wspomniany już Zygmunt Gloger wspominał natomiast o takich frykasach jak chrust, chruścik, faworki, reczuchy i pampuchy. Możliwości było zatem wiele. A jednak pączki zdominowały to święto. Skąd taka ich popularność?

Obecnie „pączek” kojarzy nam się z drożdżowym pulchnym ciastem, nadziewanym zwykle albo dżemem owocowym, albo dziką różą. Smażony w taki czy inny sposób, zwykle z jasnym paskiem pośrodku, posypanym cukrem pudrem, czy lukrem - w niedużej ilości. Nazwisko twórcy ginie w pomroce dziejów, ale dość jednoznacznie przypisywany jest do rejonu Austrii i południowych Niemiec. Inne źródła podają natomiast, że jego pomysłodawcą jest kijowski piekarz - Bałabuch.

.. Jak usmażyć faworki? Sprawdzone przepisy i porady

W dawnych wiekach preferowana kuchnia była kuchnią tłustą. Przepisy zalecały jak największe ilości tłustej "omasty", masła i słoniny. Przekłady mówią, że XVII- wiecznymi pączkami można było...  podbić oko. Dopiero od XVIII wieku rozpowszechniły się dużo lżejsze ich wersje, z ciasta drożdżowego. Wiąże się to z daleko idącymi zmianami w rodzimej sztuce kulinarnej. Lekki, pulchny pączek traktowano jako potrawę nowomodną, dworską. Staromodny pączek spotykany był najczęściej na wsiach. Oczywiście również i w przeszłości istniały wersje pączków „dla dorosłych” – nadziewane likworem lub adwokatem.

Redakcja 04/02/2016

Zobacz też

Rozbieracze – biznes w garażu, odc. 1.: British Classics, czyli drugie życie klasycznych brytyjskich aut Rozbieracze – biznes w garażu, odc. 1.: British Classics, czyli drugie życie klasycznych brytyjskich aut Rozbieracze – biznes w garażu to serial w którym dwa zespoły poszukują odpowiedzi na pytanie – ile pieniędzy można uzyskać z części odzyskanych ze złomowanych samochodów? Tym razem, w odcinku British Classics, rozbieracze sprawdzają, ile można zarobić na brytyjskich klasycznych autach. Odtajnione akcje CIA odc. 9 - jak CIA zwalczało Kaddafiego? Odtajnione akcje CIA odc. 9 - jak CIA zwalczało Kaddafiego? W 2011 roku świat obserwował, jak Libijczycy powstali przeciwko brutalnym reżimowi Mu’ammara al-Kaddafiego. Ale tylko kilka osób wiedziało, że Kahlifa Haftar, człowiek dowodzący siłami rebeliantów był rzeczywiście dawnym sojusznikiem i współpracownikiem CIA. Niesamowite przypadki medyczne, odc. 1 - zobacz, jak można przywrócić człowiekowi twarz, a także wydłużyć nogi Niesamowite przypadki medyczne, odc. 1 - zobacz, jak można przywrócić człowiekowi twarz, a także wydłużyć nogi W serialu Niesamowite przypadki medyczne każda historia zaczyna się od zagadki lub nietypowego problemu medycznego. Stopniowo poznajemy stan poszczególnych pacjentów, rzadkie objawy, aż  dochodzimy  do przełomu diagnostycznego. Jakie historie zobaczymy w odcinku pierwszym? Podwójnie ocalony - jak Tsutomu Yamaguchi przetrwał oba ataki atomowe na Japonię? Podwójnie ocalony - jak Tsutomu Yamaguchi przetrwał oba ataki atomowe na Japonię? Tsutomu Yamaguchi był jedynym hibakusha, który, według oficjalnych japońskich rejestrów, przetrwał oba ataki atomowe na Japonię.  Hibakusha to japońskie określenie osoby, która przeżyła wybuch bomby atomowej zrzuconej na Hiroszimę lub Nagasaki. Jak doszło do tego, że Tsutomu Yamaguchi znalazł się w obu miejscach?

Zobacz koniecznie

Przeczytaj też

Nie przegap!